ARMOEDE UITGELEGD (DEEL 2)

Deel 2. De luxe van de keuze.

Ik zag een tijdje geleden de documentaire Een leven zonder geld. (zie ook mijn column  d.d. 21 april jl). Daarin wordt de Duitse Heidemarie Schwermer gevolgd. Een keurig verzorgde dame op leeftijd die besloot al haar bezittingen op te geven. Ze reist rond, geeft lezingen en ruilt haar arbeid voor voedsel en onderdak. Ze dweilt de vloer van een supermarkt in ruil voor verse groenten. Tijdens een lezing op een Spaanse school reageert een tiener vlijmscherp: ‘U leeft van het geld van anderen… dus u leeft wel degelijk van geld!’

Die knaap sloeg de spijker op zijn kop. Heidemarie maakt een lifestylekeuze. Ze is een voormalig psychotherapeute, spreekt haar talen en ziet eruit als een gedistingeerde dame. Als een ongeschoren, sjofel geklede verwarde man uit een sketch van Van Kooten en De Bie ditzelfde zou proberen, kon hij fluiten naar de welwillendheid van de groenteboer. Heidemarie heeft het ultieme privilege: zij kan kiezen voor de armoede.

Dat brengt me terug bij het boek van Tim ’s Jongers. Hij legt uit dat de vermogende bovenlaag armoede vaak romantiseert als een soort minimalistisch avontuur. Maar ware armoede is geen keuze.

In de lente van 2012 hielp ik op een zaterdagmiddag mee met een inzamelingsactie voor de Voedselbank in Rotterdam. We vroegen winkelend publiek om iets extra’s te kopen. De vrijgevigheid was hartverwarmend; de kratten stroomden vol. Want ja, ook in een stad als Rotterdam wordt er echt honger geleden. De mensen die daar wekelijks in de rij staan voor een pakket, hebben geen netwerk van gulle gevers. Ze hebben geen intellectuele bagage om lezingen te geven in ruil voor een slaapplek. Zij ruilen hun vloeren dweilen niet voor hippe bio-broccoli; zij proberen simpelweg te overleven in een systeem dat hen vermorzelt.

Het verschil tussen Heidemarie en de cliënten van de Voedselbank is het fundament van het armoedevraagstuk. Als je kunt kiezen om zonder bezit te leven, bezit je nog altijd de regie over je eigen leven. Echte armoede begins pas wanneer de keuzevrijheid stopt. En dat is precies waar onze overheid de mist in gaat. Die denkt namelijk dat je armoede kunt oplossen door mensen 'keuzes' aan te leren met een leger aan coaches en adviseurs. Hoe misplaatst die betutteling is, laat ik u morgen zien in het slotakkoord van dit drieluik.

Lieve lezer, 

stukjes van mij zijn al vele jaren te lezen via de volgende link:

stukkiejee.blogspot.com

EEN LEVEN ZONDER GELD.

Ik zag de documentaire ‘Een leven zonder geld’. Daarin wordt een Duitse vrouw,  Heidemarie Schwermer, een goed geconserveerde dame op leeftijd, gevolgd, die eind vorige eeuw besloot al haar bezittingen evenals haar gehuurde woning op te geven en te gaan leven zonder geld.

De film laat onder andere zien dat Heidemarie een supermarkt binnen gaat en aldaar voedsel vraagt in ruil voor haar arbeid. De filiaalhouder van de super gaat daar op in en geeft haar allerlei verse groente, vers fruit en wat conserven Zij dweilt als tegenprestatie de winkelvloer. Over haar geldloze/bezitsloze bestaan houdt ze lezingen voor allerlei groeperingen door heel Duitsland en ook daar buiten. Ze gaat uitsluitend op die uitnodigingen voor lezingen in als ze daarvoor betaald wordt in natura: eten, onderdak en reiskosten.

Ze geeft natuurlijk niet aldoor lezingen dus moet ze ook wel eens beroep doen op anderen voor onderdak . Daartoe heeft ze inmiddels een indrukwekkend netwerk opgebouwd en ze vindt altijd wel iemand die haar voor een of meerdere dagen ‘kost en inwoning’ wil verlenen. De grootte van haar netwerk is dusdanig dat ze niet meer dan ‘eens in de zoveel’ tijd een beroep op dezelfde ‘gulle gever’ hoeft te doen.

In de film zien we haar onder andere spreken op een school in Spanje. Daar wordt met verbazing en bewondering gereageerd op de leefwijze van Heidemarie. Een van de leerlingen, in de tienerleeftijd,  merkt echter op dat zij eigenlijk helemaal niet zonder geld leeft,  want zo zegt hij:  ‘U leeft van het geld van anderen …dus u leeft wel degelijk van geld!’ Goed gezien van die knaap!

Tijdens het bekijken van de documentaire bekroop mij steeds het gevoel dat het hier niet zozeer gaat om wel of niet met geld leven als wel om het vertrouwen dat Heidemarie heeft in haar medemensen. Ze heeft er een groot vertouwen in dat het ‘wel goed komt’, dat er vrijgevige mensen genoeg zullen zijn, die haar onbaatzuchtig zullen laten delen in hun bezit. En dat vertrouwen wordt in ieder geval tijdens de documentaire nooit beschaamd. Er is altijd een bed en er is altijd een groenteboer die haar, al dan niet in ruil voor een tegenprestatie, wil helpen aan voedsel en/of onderdak.

Het scheelt ongetwijfeld een slok op een borrel dat Heidemarie, voormalig psychoterapeute, een gedistingeerde indruk maakt en zich netjes gedraagt,  zich verzorgt, kleedt, kortom zij is een dame. Wanneer een ongeschoren, sjofel geklede man, zeg maar een soort ‘vieze man’ uit de ‘Koot en Bie serie’, zoiets als Heidemarie zou proberen, zou hij, dunkt mij kunnen fluiten naar de welwillende, herhaaldelijke gegeven bijstand van zijn medeburgers.

Tijdens het bekijken van de film moest ik ook plots denken aan de eenmalige supergulheid van Rotterdammers. Ik voerde op een zaterdagmiddag in de lente van 2012, samen met anderen, actie om eten en drinken in te zamelen voor de voedselbank. Wij actievoerders vroegen toen aan de winkelende mensen om iets extra’s uit de supermarkt te kopen voor de mensen in Rotterdam die van de voedselbank afhankelijk waren. (Er wordt in Rotterdam echt honger geleden!) Die voedselbank haalde aan het eind van de dag de verzamelde etenswaren (en drank) op en zorgde er weer voor dat het allemaal goed terecht kwam. De reactie van het winkelend publiek was toen hartverwarmend. Er werd ongelooflijk veel extra gekocht voor de voedselbank. Zo’n actie die eenmalig een beroep doet op de vrijgevigheid van mensen is dus prima  … 

Er is natuurlijk een groot verschil tussen de cliëntengroep van de voedselbank en de Duitse dame. Heidemarie kiest er bewust voor om zonder geld te leven. Dat kan niet bepaald gezegd worden  van de voedselbankcliënten. Maar wat beide gemeen hebben is de hartverwarmende onbaatzuchtige, zorgzame en vrijgevige houding van medemensen.2026 laat toch wat anders zien.

 

(Uit mijn verre R'damse verleden)

Lieve lezer, 

stukjes van mij zijn al vele jaren te lezen via de volgende link:

stukkiejee.blogspot.com

Meer weten over een leven zonder geld:

google op  de film ‘ leven zonder geld’.