ARMOEDE UITGELEGD (DEEL 2)

Deel 2. De luxe van de keuze.

Ik zag een tijdje geleden de documentaire Een leven zonder geld. (zie ook mijn column  d.d. 21 april jl). Daarin wordt de Duitse Heidemarie Schwermer gevolgd. Een keurig verzorgde dame op leeftijd die besloot al haar bezittingen op te geven. Ze reist rond, geeft lezingen en ruilt haar arbeid voor voedsel en onderdak. Ze dweilt de vloer van een supermarkt in ruil voor verse groenten. Tijdens een lezing op een Spaanse school reageert een tiener vlijmscherp: ‘U leeft van het geld van anderen… dus u leeft wel degelijk van geld!’

Die knaap sloeg de spijker op zijn kop. Heidemarie maakt een lifestylekeuze. Ze is een voormalig psychotherapeute, spreekt haar talen en ziet eruit als een gedistingeerde dame. Als een ongeschoren, sjofel geklede verwarde man uit een sketch van Van Kooten en De Bie ditzelfde zou proberen, kon hij fluiten naar de welwillendheid van de groenteboer. Heidemarie heeft het ultieme privilege: zij kan kiezen voor de armoede.

Dat brengt me terug bij het boek van Tim ’s Jongers. Hij legt uit dat de vermogende bovenlaag armoede vaak romantiseert als een soort minimalistisch avontuur. Maar ware armoede is geen keuze.

In de lente van 2012 hielp ik op een zaterdagmiddag mee met een inzamelingsactie voor de Voedselbank in Rotterdam. We vroegen winkelend publiek om iets extra’s te kopen. De vrijgevigheid was hartverwarmend; de kratten stroomden vol. Want ja, ook in een stad als Rotterdam wordt er echt honger geleden. De mensen die daar wekelijks in de rij staan voor een pakket, hebben geen netwerk van gulle gevers. Ze hebben geen intellectuele bagage om lezingen te geven in ruil voor een slaapplek. Zij ruilen hun vloeren dweilen niet voor hippe bio-broccoli; zij proberen simpelweg te overleven in een systeem dat hen vermorzelt.

Het verschil tussen Heidemarie en de cliënten van de Voedselbank is het fundament van het armoedevraagstuk. Als je kunt kiezen om zonder bezit te leven, bezit je nog altijd de regie over je eigen leven. Echte armoede begins pas wanneer de keuzevrijheid stopt. En dat is precies waar onze overheid de mist in gaat. Die denkt namelijk dat je armoede kunt oplossen door mensen 'keuzes' aan te leren met een leger aan coaches en adviseurs. Hoe misplaatst die betutteling is, laat ik u morgen zien in het slotakkoord van dit drieluik.